Κύπρος. Η Κατεχόμενη γη μας

*του Γρηγόρη Γιοβανόπουλου

Το δίμηνο Ιουλίου- Αυγούστου του 1974 υπήρξε μοιραίο από κάθε άποψη για την μαρτυρική Κύπρο .Όσο μεγάλη είναι η ιστορία της ,τόσο μεγάλα και τα βάσανά της.

Η Κύπρος των πάλαι ποτέ Αχαιών ,με την ίδια θρησκεία και τα ίδια ήθη και έθιμα με τα ελληνικά φύλα παραδίνεται στους Πέρσες το 386 π.Χ με την επαίσχυντο «Βασίλειο ειρήνη». 

Ο Μ. Αλέξανδρος την ελευθερώνει το 332 π.Χ και μετά από πολλές περιπέτειες την κατακτούν οι Τούρκοι το 1570 μ.Χ . Στην επανάσταση του 1821 επαναστατεί  και στέλνει 1000 μαχητές να ενταχθούν στα κλέφτικα σώματα της μητέρας πατρίδας.

Στις 4-6-1878 οι Τούρκοι «ευχαριστώντας» τους Άγγλους για την υποστήριξη τους στο συνέδριο του Βερολίνου «ενοικιάζουν» την Κύπρο στην Βρετανική Αυτοκρατορία για  92779 στερλίνες, 11 σελίνια και 3 πέννες ετησίως. Οι Άγγλοι την προσαρτούν στην αυτοκρατορία τους το Νοέμβρη του 1914 και αφού την «υπόσχονται» στην Ελλάδα κάθε φορά που θέλουν την υποστήριξή της τελικά αρνούνται πεισματικά την ένωση ή την αυτοδιάθεση του κυπριακού λαού. 

Η Κύπρος κερδίζει τελικά την ανεξαρτησία της μετά τον ηρωικό αγώνα των ανταρτών της ΕΟΚΑ και του κυπριακού λαού με τις συμφωνίες Ζυρίχης –Λονδίνου στις 19-2-1959 και υπό την εγγύηση της Ελλάδας, Τουρκίας, Βρετανίας .Από τότε  και μετά οι Τούρκοι περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία να εισβάλουν στο νησί. Η ευκαιρία αυτή δόθηκε απλόχερα από την Χούντα των Αθηνών με το πραξικόπημα κατά του Εθνάρχου Μακαρίου.

Η Τουρκία άρχισε να προετοιμάζεται για εισβολή στην Κύπρο πιθανόν πριν την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας επειδή οι συμφωνίες Ζυρίχης –Λονδίνου δεν ικανοποιούσαν τις επιδιώξεις της. Γι’ αυτό συγκέντρωνε διαρκώς αποβατικές και αεραποβατικές δυνάμεις καραδοκώντας για την εισβολή. Τα αιματηρά γεγονότα του 1963 διευκόλυναν τη στρατιωτική οργάνωση των Τουρκοκυπρίων μέσα στους θυλάκους τους υπό τον απόλυτο έλεγχό τους. Ταυτόχρονα και οι Ελληνοκύπριοι αρχίζουν να συγκροτούν την Εθνική Φρουρά για να αντιμετωπίσουν τις επεκτατικές τάσεις των Τουρκοκυπρίων.

Βέβαια είναι γνωστό ότι η άμυνα της Κύπρου παρουσίαζε σοβαρές αδυναμίες εξαιτίας της έλλειψης κοινής εθνικής πολιτικής από τις κυβερνήσεις Ελλάδας –Κύπρου. Δεν πρέπει φυσικά να ξεχνάμε και το πολιτικό κλίμα εκείνης της εποχής στην Ελλάδα. Υπήρχε μεγάλη αμφισβήτηση των επιλογών του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή από τους πολιτικούς αρχηγούς. Σοφοκλής Βενιζέλος, Στέφανος Στεφανόπουλος, Σπύρος Μαρκεζίνης άσκησαν δριμεία κριτική κατά των επιλογών του Κ. Καραμανλή. αλλά και ο Κ. Μητσοτάκης κατήγγειλε πως «δια την επίτευξιν των συμφωνιών αυτών εχρησιμοποίησεν η Ελλάς το πιστόλι εις τον κρόταφον του Εθνάρχου». (πρακτικά βουλής 27-2-1959). Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει από το 1963 όταν έγινε κυβέρνηση η Ένωση Κέντρου.

Ο Πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου προσπάθησε με κάθε τρόπο να ενισχύσει την Κύπρο. Καταρχήν αρνήθηκε  να συμφωνήσει με το σχέδιο Άτσεσον το οποίο ουσιαστικά διχοτομούσε την Κύπρο και το οποίο προωθούσαν εκβιαστικά οι Αμερικανοί ,ενώ παράλληλα ενίσχυσε την άμυνα της Κύπρου στέλνοντας μυστικά μια Μεραρχία Ελλήνων στρατιωτών με βαρύ οπλισμό καθιστώντας το νησί απόρθητο από εχθρική εισβολή.

Το αδύνατο σημείο εδώ ήταν η τοποθέτηση του Γ. Γρίβα  στην αρχηγία της εθνικής Φρουράς γιατί όπως αποδείχτηκε διάκειτο εχθρικά προς το Μακάριο και προς το Γ .Παπανδρέου.  Την αποτρεπτική αυτή δύναμη της Ελληνικής μεραρχίας έσπευσαν να ακυρώσουν οι «εθνοσωτήρες» της Χούντας  μετά τα ανόητα επεισόδια στο χωριό Κοφίνου από τις δυνάμεις του Γρίβα, την σκληρή αντίδραση της Τουρκίας  και τη δήλωση των Αμερικανών ότι αυτή τη φορά δεν θα σταματήσουν τους Τούρκους .Δυστυχώς η αντίστροφη μέτρηση είχε αρχίσει.

Από το 1970 και μετά η Χούντα των Αθηνών υπονομεύει συνεχώς το Μακάριο και ο Γ. Γρίβας ιδρύει την ΕΟΚΑ Β και προβαίνει σε επιχειρήσεις εναντίον του Μακάριου και των Τουρκοκυπρίων. Η κατάσταση είχε ξεφύγει πλέον και η επικράτηση των ακραίων εθνικιστικών στοιχείων οδηγούσε τα πράγματα στο αδιέξοδο. Όταν στις 25 Νοεμβρίου του 1973 ανατρέπεται ο Γ.Παπαδόπουλος και επικρατεί η ομάδα του Δ. Ιωαννίδη το σχέδιο ανατροπής του Μακαρίου μπαίνει στην τελική του ευθεία. 

Στις 15 Ιουλίου εκδηλώθηκε το πραξικόπημα εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και η ανακήρυξη του Ν. Σαμψών ως προέδρου της Κύπρου. Μετά από αυτές τις εξελίξεις η Τουρκία αποφάσισε την  επίθεση εναντίον της Κύπρου.  Το πρωί της 20^ης Ιουλίου εκδηλώθηκε η τουρκική επίθεση με το σχέδιο Αττίλας 1 που βρήκε τις ελληνικές και κυπριακές δυνάμεις εντελώς απροετοίμαστες . Άλλωστε οι μονάδες που είχαν αποστολή την άμυνα της Κύπρου χρησιμοποιήθηκαν για να εκτελέσουν το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου.. Μέχρι το τέλος η χούντα των Αθηνών και ενώ ο τουρκικός αποβατικός στόλος ήταν στα  χωρικά ύδατα της Κύπρου συνιστούσε « Αυτοσυγκράτηση διότι πρόκειται περί ασκήσεων του Τουρκικού ναυτικού ή για επίδειξη δυνάμεως ». Έτσι οι τουρκικές δυνάμεις αποβιβάζονται ανενόχλητες στις ακτές της Κυρήνειας και δημιουργούν ένα ισχυρό προγεφύρωμα με στόχο την ένωση με τον τουρκοκυπριακό θύλακο Λευκωσίας –Αγίου Ιλαρίωνα  . Δυστυχώς οι Ελληνοκυπριακές δυνάμεις εξαιτίας της έλλειψης οργάνωσης δεν κατάφεραν να καταστρέψουν το τουρκικό προγεφύρωμα και έτσι η τουρκική επιχείρηση εδραιώθηκε.

Ακολούθησαν οι ανεπιτυχείς προσπάθειες ενίσχυσης της Κύπρου από τις Α’ και Β’ Μοίρες Καταδρομών ,η βύθιση από τους Τούρκους του τουρκικού αντιτορπιλικού «Κοτζάτεπε» και αργότερα η κατάπαυση του πυρός στις 22 Ιουλίου. Στις 23 Ιουλίου έχουμε την πτώση της Χούντας και την Μεταπολίτευση στην Ελλάδα. Η εξουσία παραδίδεται στους πολιτικούς και ο Κ. Καραμανλής σχηματίζει κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Στις διαπραγματεύσεις που αρχίζουν στην Γενεύη η Ελληνική πλευρά προσπαθεί ανεπιτυχώς να αποφύγει τα «τετελεσμένα» της τουρκικής εισβολής.  Οι τούρκοι είναι ανένδοτοι ζητώντας τον έλεγχο του 34% του εδάφους της Κύπρου ενώ από την άλλη ο αμερικανικός παράγοντας έριχνε το μεγαλύτερο βάρος της πολιτικής του στην αποτροπή ενός Ελληνοτουρκικού πολέμου και στη διατήρηση των προνομιακών Αμερικανοτουρκικών σχέσεων, παρά στην απόσυρση των τουρκικών δυνάμεων,  με δεδομένο το γεγονός ότι η γεωστρατηγική σημασία της Τουρκίας για τους Αμερικανούς ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερη από αυτή της Ελλάδας.

Έτσι οι διαπραγματεύσεις δεν έφεραν ορατό αποτέλεσμα και ακολούθησε η δεύτερη φάση της εισβολής με την κωδική ονομασία Αττίλας 2. η επιχείρηση αυτή άρχισε τα χαράματα της 14^ης Αυγούστου του 1974 και χωρίστηκε σε δυο φάσεις. Στην πρώτη η 39^η τουρκική μεραρχία  κατευθύνθηκε ανατολικά της Λευκωσίας και αφού ενώθηκε με τον θύλακο της Αμμοχώστου κατευθύνθηκε προς τη Λάρνακα. Στη δεύτερη φάση στις 15 Αυγούστου η ταξιαρχία καταδρομών προήλασε από την πεδιάδα της Μόρφου και συνενώθηκε με τον θύλακο του Λιμνίτου. Στον ανατολικό τομέα η Αμμόχωστος παραδόθηκε αμαχητί παρότι οι Τούρκοι δεν είχαν βλέψεις γι’ αυτή .(Ένα ακόμη δείγμα της απαράδεκτης κατάστασης που επικρατούσε στην Κύπρο) . Αντίθετα η Λάρνακα στάθηκε πιο τυχερή επειδή ο Ταγματάρχης Κυριάκος Διονυσιάδης με ελάχιστους εθελοντές κράτησε τη θέση του και προωθήθηκε έως ότου είδε τουρκικά τμήματα. Από εκείνο το σημείο περνά από τότε το όριο εισβολής.                            

Στο δυτικό τομέα τώρα οι Τούρκοι προήλασαν ανενόχλητοι στην περιοχή της Μόρφου παρότι αυτή κατοικούνταν από Ελληνοκύπριους. Στον κεντρικό τομέα ξεχωρίζει η ηρωική άμυνα της ΕΛΔΥΚ στο στρατόπεδό της εναντίον των εισβολέων και η διατήρηση του ελέγχου της μισής πόλης της Λευκωσίας από τις Ελληνικές δυνάμεις.

Στο τέλος της επιχείρησης Αττίλας 2 οι Τούρκοι ήλεγχαν πλέον το 38% του Κυπριακού εδάφους, πετυχαίνοντας με το παραπάνω τους αντικειμενικούς σκοπούς τους. Η νέα αυτή κατάσταση στο νησί δημιουργούσε για Έλληνες και Κύπριους νέα διλήμματα. Έπρεπε να γίνουν διακοινοτικές διαπραγματεύσεις  ή να τηρηθεί άκαμπτη στάση με την ελπίδα ότι η διεθνής κοινότητα δεν θα ανεχθεί τη δημιουργία «τετελεσμένων». Με δεδομένο το γεγονός ότι η νέα κατάσταση δεν μπορούσε να ανατραπεί με στρατιωτικά μέσα η κυβέρνηση Καραμανλή πρότεινε διακοινοτικές διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του Γ.Γ.του ΟΗΕ . Δυστυχώς ούτε αυτή η προσπάθεια ούτε και αυτές που ακολούθησαν είχαν κάποιο αποτέλεσμα. Οι Τούρκοι επιδίωκαν σταθερά την παγίωση του χωρισμού των δυο κοινοτήτων λέγοντας ότι γι’ αυτούς «το Κυπριακό λύθηκε το 1974».

Ακολούθησε η μονομερής ανακήρυξη της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου»από τους Τουρκοκύπριους η οποία αναγνωρίστηκε διεθνώς μόνο από την Τουρκία. Η «δέσμη ιδεών» που προώθησε ο νέος Γ.Γ του ΟΗΕ Μπούτρος Μπούτρος Γκάλι το 1992 κατέληξε επίσης σε αδιέξοδο. 

Χρειαζόταν ένα νέο ποιοτικό στοιχείο για την επίλυση του Κυπριακού και ως τέτοιο αναδείχτηκε η στρατηγική ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η λύση του προβλήματος μέσα από αυτές τις διαδικασίες. Έτσι την 1^η Μαΐου του 2004 η Κύπρος έγινε μέλος της Ε.Ε. αν και λίγες μέρες πριν  στις 24 Απριλίου αρνήθηκε το σχέδιο λύσης που υπέβαλλε ο Γ.Γ. του ΟΗΕ  Κόφι Ανάν. Το ίδιο σχέδιο υπερψηφίστηκε  από τους Τουρκοκύπριους και ουσιαστικά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων χρεώθηκε στην Ελληνοκυπριακή πλευρά. Το αν παραμένουν τελικά δυνατότητες επανένωσης του νησιού ή τελικά θα οδηγηθούμε σε οριστική διχοτόμηση είναι άγνωστο καθώς οι προοπτικές επανέναρξης των προσπαθειών είναι λίγες.

Τελειώνοντας θα ήθελα να επισημάνω την έλλειψη προβλεπτικότητας και εθνικής πολιτικής για τα εθνικά ζητήματα. Η έλλειψη συντονισμού ,συναίνεσης και σταθερών πολιτικών θέσεων οδήγησε κατά ένα μέρος στην τραγωδία της Κύπρου. Αρνητικότατο ρόλο έπαιξαν οι αυτόκλητοι «εθνοσωτήρες» της 21^ης Απριλίου όπως και ο τέως Βασιλιάς Κωνσταντίνος με την ενέργειά του να ανατρέψει την κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου το 1965.

Κλείνοντας θα ήθελα να αναφέρω κάποια χαρακτηριστικά περιστατικά, δηλωτικά της ποιότητας των ανθρώπων που όρισαν τις τύχες του Ελληνισμού στις κρίσιμες εκείνες στιγμές.

   -Γρηγόριος  Μπονάνος. Αρχηγός ενόπλων δυνάμεων.

«οι Τούρκοι χτυπούν την Κύπρο και εμείς είμαστε Ελλάς»

  -Δημήτριος Ιωαννίδης. Ταξίαρχος. «Ο αόρατος Δικτάτωρ» απευθυνόμενος προς τον Μακάριο. «Έχω ένα τέλειο σχέδιο που θα λύσει μια για πάντα το Κυπριακό. Θα επιτεθούμε κατά των Τουρκοκυπρίων ξαφνικά και θα τους εξαφανίσουμε μέχρι τον τελευταίο»!!!!

ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ

-Πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού

-Το ρολόι της Ιστορίας τρέχει με τους δικούς του ρυθμούς.

-Και αν για κάποιους η Ιστορία επαναλαμβάνεται για τους Ιστορικούς είναι η συνέχεια στην ίδια πράξη  του θεατρικού έργου.