Η Δημοκρατική Παράταξη

*του Γρηγόρη Γιοβανόπουλου

Τον τελευταίο καιρό και ως αποτέλεσμα της τρομερής και καταστροφικής οικονομικής κρίσης που πλήττει την ελληνική κοινωνία , παρακολουθούμε μια (παροδική θεωρώ) αποσύνθεση της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης  που ουσιαστικά ενώθηκε από τον μεγάλο Ανδρέα Παπανδρέου και κυβέρνησε τη χώρα για πολλά χρόνια.

Μεγάλες βέβαια οι ευθύνες της για την σημερινή κατάσταση αλλά εξίσου μεγάλη και η συνεισφορά της για τη διεθνή θέση της χώρας και το αξιοσημείωτο βιοτικό της επίπεδο. 

Ο  εκδημοκρατισμός της ελληνικής κοινωνίας, το σπάσιμο των στεγανών και η ημετεροκρατία στο στρατό και τα σώματα ασφαλείας, τα πανεπιστήμια, τα έργα υποδομής (που άλλοι αυτάρεσκα εγκαινίαζαν),το όραμα των ολυμπιακών αγώνων  η κοινή αγροτική πολιτική, η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε., η ένταξη στη ζώνη του ΕΥΡΩ ,είναι μερικά από τα επιτεύγματα της διακυβέρνησης της χώρας από την μεγάλη δημοκρατική παράταξη.

Δυστυχώς η διαχείριση της οικονομικής κρίσης αποτέλεσε για πολλούς και πολλές εφαλτήριο αλλά  και εκκολαπτήριο  των όποιων θεμιτών ή αθέμιτων φιλοδοξιών τους. Βέβαια το γεγονός ότι διαχειρίστηκαν τα δημόσια πράγματα για πολλά χρόνια δεν αποτελεί εμπόδιο για τις διαφοροποιήσεις και τις πρωτοβουλίες τους.

Είναι σίγουρο πως εργάζονται για την επόμενη μέρα η οποία κατά την άποψή τους θα πρέπει οπωσδήποτε να τους περιλαμβάνει στο απαραίτητο κάδρο.  Όμως δεν θα πρέπει να ξεχνούν πως και οι κρίνοντες κρίνονται , πως ο ελληνικός λαός έχει την απαιτούμενη σοφία για να αποδώσει «τα του καίσαρος τω καίσαρι» και πως δεν είναι η πρώτη φορά που στην πολιτική ιστορία συμβαίνει παρόμοια κρίση . Θα είναι παροδική τους πληροφορώ, η παρουσία τους στο κάδρο της επόμενης μέρας.

Ας δούμε όμως με την καθιερωμένη βουτιά στο παρελθόν τι έγινε όταν ο χώρος αυτός που τότε καλύπτονταν από το κόμμα των φιλελευθέρων άρχισε να υφίσταται τα αποτελέσματα σοβαρών πολιτικών , οικονομικών , πολεμικών και πολιτειακών κρίσεων.

Στις 28 Δεκεμβρίου 1909 αποβιβάζεται στον Πειραιά ένας Κρητικός δικηγόρος 45 ετών καλεσμένος του στρατιωτικού συνδέσμου που από τον δεκαπενταύγουστο του ιδίου έτους έχει πάρει την κατάσταση στα χέρια του απηυδισμένος από την διαφθορά , την ηττοπάθεια και την μετριότητα που επικρατούσε.     Το όνομά του ήταν Ελευθέριος Βενιζέλος και κουβαλούσε εμπειρία20 χρόνων στα πολιτικά πράγματα της Κρήτης , νομικές γνώσεις σε υψηλότατο βαθμό , μια επανάσταση στο Θέρισσο που εκδίωξε τον αυταρχικό Πρίγκιπα Γεώργιο και μια διάθεση εκσυγχρονισμού των θεσμών και των δομών του Ελληνικού κράτους. Αφού συνεργάστηκε με τους ιθύνοντες του στρατιωτικού συνδέσμου και έδωσε τις απαραίτητες συμβουλές , είχε επαφές με τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ και τους πολιτικούς των παλαιών κομμάτων. Ιδιαίτερα έξυπνα πράττων δεν θέλησε να αποκτήσει στενές επαφές μαζί τους κρίνοντας πολύ σωστά πως ο κύκλος τους έκλεισε ( όπως ένας άλλος πολιτικός το καλοκαίρι του 1974).Στις  22 Αυγούστου του 1910 ιδρύει το κόμμα των φιλελευθέρων και  τον Οκτώβριο  σχηματίζει  κυβέρνηση με σκοπό να ψηφίσει νέο Σύνταγμα.  Στις νέες εκλογές  που γίνονται τον Μάρτιο του 1912  με την συμμετοχή όλων των παλαιών κομμάτων νίκησε και πάλι δημιουργώντας την απαραίτητη σταθερότητα για αυτά που θα επακολουθούσαν.  Ο Βενιζέλος κυβέρνησε την Ελλάδα σε πρώτη φάση από το 1910 έως το 1920 και την οδήγησε από την Μελούνα στις πύλης της Πόλης και στη Σμύρνη.

Δυστυχώς «στο πλατύ του πέταγμα δεν μπορέσαμε να τον ακολουθήσουμε. Ήταν πολύ μεγάλος για μας. Μας πήγαινε στην Πόλη , και μας οι δυνάμεις μας τσάκισαν στις πύλες της» είπε η Πηνελόπη Δέλτα και ο « επαρχιώτης δικηγόρος»όπως περιφρονητικά τον αποκαλούσε ο Ίων Δραγούμης έχασε τις εκλογές του 1920 και έγιναν, όσα τραγικά για τον Ελληνισμό, έγιναν. Σκοπός όμως αυτού του κειμένου δεν είναι η εξιστόρηση  ,όλων αυτών που έκανε ο Βενιζέλος, αλλά αυτά που έκαναν αυτοί που προσπάθησαν να τον αντικαταστήσουν ή καλύτερα να τον υποκαταστήσουν. Η Βενιζελική παράταξη λοιπόν δημιούργησε ένα μεγάλο οπλοστάσιο στελεχών τα οποία  υπό την καθοδήγηση του Βενιζέλου παρήγαγαν αξιόλογο έργο σε όλους τους τομείς. 

Βέβαια υπήρξαν και στρατιωτικοί της ίδιας παράταξης που δεν ξεχώρισαν τελικά τα όρια της στρατιωτικής σταδιοδρομίας από την πολιτική και προσπάθησαν να εκπληρώσουν τις απέραντες φιλοδοξίες τους (Πάγκαλος, Κονδύλης) οδηγώντας τη χώρα σε περιπέτειες .Το 1924 στην αρχηγία τον αντικατέστησε ο Γ. Καφαντάρης  ο οποίος αργότερα ίδρυσε το κόμμα των Προοδευτικών φιλελευθέρων , ενώ ο Ανδρέας Μιχαλακόπουλος το κόμμα των συντηρητικών Φιλελευθέρων και ενδιάμεσα ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου έγινε Πρωθυπουργός και ίδρυσε το Αγροτικόν κόμμα Ελλάδας. 

Όταν λοιπόν ο Βενιζέλος επανήλθε στην  ενεργό πολιτική κατάφερε με την προσωπικότητά του να ενώσει πάλι τον χώρο των φιλελευθέρων  για  την τελευταία θητεία του 1928- 1932.Όμως παρά τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα και την  ρεαλιστική και διορατική εξωτερική πολιτική του , αντιμετωπίζοντας και την μεγάλη παγκόσμια οικονομική κρίση, έχασε τις εκλογές  και αποχώρησε  από την πολιτική  τελευτώντας τον βίο του στις 17 Μαρτίου του 1936. Στην διοικούσα επιτροπή του Κόμματος των Φιλελευθέρων εκλέχτηκε ο γιος του Σοφοκλής Βενιζέλος  αλλά η δικτατορία της 4^ης Αυγούστου έδωσε τέλος  στον ελεύθερο κοινοβουλευτικό βίο της Ελλάδας και ανέστειλε προσωρινά τα πάθη του κεντρώου χώρου.

Η λαίλαπα του 2^ου Παγκοσμίου πολέμου δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα στην Ελλάδα. Μετά την ήττα του ΕΑΜ στα Δεκεμβριανά και την συμφωνία της Βάρκιζας δημιουργείται κυβέρνηση εθνικής ενότητας έως ότου Κυβέρνηση υπό τον Θ. Σοφούλη αναλαμβάνει να οδηγήσει τη χώρα σε  εκλογές στις 31-3-1946. Στις εκλογές εκείνες σημειώνεται  η περίφημη «αποχή» των αριστερών δυνάμεων ,πράγμα που αποτελεί κατά την άποψή μου  ένα σημαντικό στρατηγικό λάθος καθώς οι δυνάμεις της Δεξιάς συνασπίζονται γύρω από το κόμμα των Εθνικοφρόνων και παίρνουν την πρώτη θέση με ποσοστό 55,12%. Το κέντρο πάλι κατέρχεται στις εκλογές διασπασμένο  με αποτέλεσμα να μην αποτελεί υπολογίσιμο παράγοντα .

Δυστυχώς την εποχή που θα έπρεπε η Ελλάδα να εργαστεί για να επουλώσει τις πληγές της κατοχής , ξεσπά ο αδελφοκτόνος εμφύλιος πόλεμος που λήγει στις 17 Οκτωβρίου του 1949 με την ήττα του ΔΣΕ και την φυγή χιλιάδων Ελλήνων στις ανατολικές χώρες και τη Σοβιετική ένωση. Στις εκλογές του 1950 και του 1951 και πάλι ο χώρος του κέντρου δεν κατέρχεται ενιαίος και παρότι  ο Στρατηγός Πλαστήρας σχηματίζει κυβέρνηση με σκοπό τα «μέτρα ειρήνευσης», οι διενέξεις και η δίψα για την ηγεσία του χώρου από Σ. Βενιζέλο, Γ., Παπανδρέου Π. Κανελλόπουλο  έδωσαν ξανά την εξουσία στην Δεξιά η οποία επανενώθηκε υπό τον Στρατάρχη Αλέξανδρο Παπάγο με το όνομα Ελληνικός Συναγερμός.

Από τότε και ως το 1961 ο χώρος του Κέντρου είναι κατακερματισμένος. Σε ορισμένες φάσεις τα κεντρώα κόμματα στη Βουλή έφταναν τα πέντε. Κορμός του Κέντρου παρέμενε το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Τον εκλογικό πυρήνα του αποτελούν σταθεροί νοσταλγοί του Ελευθέριου Βενιζέλου κυρίως στην Κρήτη.

Είναι ένα κόμμα – κληρονόμος με αρχηγό τον γιο του Ελευθερίου Βενιζέλου Σοφοκλή. Το χαρακτηρίζει ιδεολογική και προγραμματική ασάφεια κυρίως με την προσπάθεια να παρακολουθεί την Δεξιά σε αντικομουνιστική αδιαλλαξία. Το 1953 ο Σοφοκλής Βενιζέλος προτείνει στον Γ. Παπανδρέου και εκείνος αποδέχεται τη συναρχηγία. Ακολουθεί σειρά διαφωνιών των δύο αρχηγών, αποχωρήσεων και επανόδων, διασπάσεων και ανασυγκολήσεων. Η απόφαση του Βενιζέλου το 1960 να… εκχωρήσει τους βουλευτές του σε πολιτική κίνηση υπό τον στρατηγό Γ.  Γρίβα προσφέρει δείγμα της ρευστότητάς των κριτηρίων με τα οποία ηγέτες και στελέχη της παράταξης κατασκεύαζαν, αλλά και εγκατέλειπαν αργότερα τα  πολιτικά σχήματα.

 

Έτσι φτάνουμε αισίως στο 1961 όπου η φιλαρχία , ματαιοδοξία ή αν θέλετε η ανυπαρξία μιας μεγάλης και αποδεκτής αρχηγικής προσωπικότητας στο χώρο του πολιτικού κέντρου βρίσκει τις ακόλουθες πολιτικές δυνάμεις.

- Η Κίνηση Εθνικής Αναδημιουργίας με αρχηγό τον Στρατηγό Γρίβα (ο οποίος αποχώρησε στις 8-9-1961)

- Το Λαϊκό Κοινωνικό Κόμμα με αρχηγό τον Στ. Στεφανόπουλο.

- Η ΕΠΕΚ του Σ. Παπαπολίτη.

- Το Προοδευτικόν Εργατοτεχνικόν κόμμα με αρχηγό τον Π. Κατσώτα.

-Το φιλελεύθερο Δημοκρατικό κόμμα του Γ. Παπανδρέου

-Το κόμμα Αγροτών –εργαζομένων του Αλ. Μπαλτατζή

-Η Νέα πολιτική Κίνηση με αρχηγό τον Γ. Αθανασιάδη Νόβα στην οποία θα προσχωρήσουν αργότερα και οι Κ. Μητσοτάκης, Γ.Μαύρος, Ι. Ζίγδης. Η σύμπραξη όλων αυτών οδήγησε στην σύσταση της  Ένωσης Κέντρου.

Του νέου κόμματος ηγείτο ο πολύπειρος Γ. Παπανδρέου μετά από συμφωνία των 8 κομμάτων που την αποτελούσαν χωρίς να προηγηθεί ένα αντιπροσωπευτικό συνέδριο .

Ο νέος πολιτικός σχηματισμός παρόλη την αναμφισβήτητη δυναμική και  προοπτική του, ήταν περισσότερο ένα σύνολο κομματαρχών παρά ένα κόμμα αρχών και θέσεων.

Οι αρχηγοί των επιμέρους «συνιστωσών» διαγκωνίζονταν για οφίτσια, εξουσία και κυρίως για την επόμενη μέρα.

Παρόλη την τεράστια επιτυχία του 52,72% στις εκλογές της 16^ης -2-1964 οι πρώτοι σοβαροί κλυδωνισμοί τον Ιούλη του 1965 άρχισαν να αποσυνθέτουν το εφήμερο δημιούργημα με θλιβερή κατάληξη την 21^η Απριλίου 1967 όταν τα τανκς των Συνταγματαρχών θα βάλουν «στο γύψο" την Ελλάδα για 7 χρόνια.

Θα ήθελα εδώ να θυμίσω και να υπενθυμίσω την κατάληξη όλων αυτών που επιδίωκαν να πρωταγωνιστήσουν εκείνα τα ταραγμένα χρόνια. Ο Γ. Αθανασιάδης Νόβας έγινε Πρόεδρος της Βουλής και Πρωθυπουργός  υπό τις ευλογίες του Βασιλιά για 20 μέρες προτού καταρρεύσει κάτω από τις αποδοκιμασίες για την προδοσία και την αποστασία. Ο «αριστερός» Ηλίας Τσιριμώκος (από παλαιό τζάκι πολιτικών) ,ιδρυτικό μέλος του ΕΑΜ έγινε ο δεύτερος Βασιλικός Πρωθυπουργός και σχημάτισε Κυβέρνηση για 10 μέρες (18 Αυγούστου -28 Αυγούστου 1965)  καταρρέοντας στη Βουλή. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ήταν ο τρίτος στη σειρά βασιλικός Πρωθυπουργός ο οποίος πήρε τελικά ψήφο εμπιστοσύνης ( με ψήφο Βουλευτή Ημαθίας) από τη Βουλή και παρέμεινε στην εξουσία από τις 17 Σεπτεμβρίου 1965 έως τις 21 Δεκεμβρίου 1966 . Στην Κυβέρνησή του συμμετείχαν και οι Νόβας , Τσιριμώκος Μητσοτάκης. 

Όλοι αυτοί πέρα από μια εφήμερη αναλαμπή εξαφανίστηκαν από το πολιτικό στερέωμα όχι μόνο λόγω της δικτατορίας αλλά κυρίως λόγω της γενικής κατακραυγής για την στάση που κράτησαν κατά την διάρκεια της Ιουλιανής κρίσης. Θα χρειαστεί να περάσουν αρκετά χρόνια έως ότου ο Ανδρέας Παπανδρέου ενώσει πάλι τον χώρο του πολιτικού κέντρου, χώρο της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης  δίνοντάς του την ευκαιρία και την προοπτική τη διακυβέρνησης της χώρας.

Σήμερα ο χώρος του κέντρου , της δημοκρατικής παράταξης βρίσκεται σε αντίστοιχα δυσχερή θέση. Δεν θα πρέπει  ξεχνούν τα μεγαλοστελέχη και οι πρωθυπουργίσιμοι   τις μεγάλες ευθύνες που έχουν απέναντι στο λαό που τους εξέλεξε και τους ανέδειξε.

Η Δημοκρατική παράταξη πρέπει να είναι αυτή που με τις προτάσεις και τις πρωτοβουλίες της θα απομακρύνει τη χώρα από την οικονομική κρίση.

Η δημοκρατική παράταξη πρέπει να είναι αυτή που δεν θα επιτρέψει να μπει η χώρα σε περιπέτειες. Και εν τέλει ας μην ξεχνούν  κάποιοι την πολιτική τύχη όλων εκείνων που ευθύνονται για τον κατακερματισμό των δυνάμεων του κέντρου τη δεκαετία του ’60.